W tym artykule
- W skrócie
- Które kotły podlegają dozorowi technicznemu
- Od jakiej mocy kotłownia podlega pod UDT: formy dozoru
- Jak często wykonywać badania UDT w kotłowni
- Jak przebiega odbiór i kontrola UDT
- Kiedy potrzebne jest badanie doraźne
- Co ma woda do wyniku rewizji UDT
- Najczęstsze pytania o UDT w kotłowni
- Dobór urządzeń do przygotowania wody kotłowej
Kotły pod dozorem pełnym Urzędu Dozoru Technicznego przechodzą badania okresowe w stałym rytmie: rewizja zewnętrzna co rok, rewizja wewnętrzna co 3 lata i próba ciśnieniowa co 6 lat, a kotły cieczowe do 110 °C o mocy powyżej 70 kW (kondensacyjne powyżej 100 kW) badanie co 2 lata. Małe kotły domowe do 70 kW i podgrzewacze do 300 l są pod dozorem uproszczonym: nie rejestruje się ich w UDT i nie mają badań okresowych. Terminy wynikają z rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 17 grudnia 2021 r. (Dz.U. 2022 poz. 68), a to, czy kocioł przejdzie rewizję wewnętrzną, w dużej mierze zależy od jakości wody zasilającej.
W skrócie
- Dozorowi podlegają kotły parowe o ciśnieniu powyżej 0,5 bar i kotły wodne o temperaturze powyżej 110 °C, jeśli ich pojemność przekracza 2 dm³; kotły cieczowe do 110 °C podlegają dozorowi w formie zależnej od mocy
- Dozór uproszczony (bez rejestracji i badań okresowych): kotły paleniskowe do 70 kW, kondensacyjne do 100 kW, pojemnościowe podgrzewacze wody do 300 l i temperatury poniżej 100 °C
- Dozór pełny: rejestracja w oddziale UDT, badanie odbiorcze przed uruchomieniem, decyzja zezwalająca na eksploatację, badania okresowe i księga rewizyjna
- Badania doraźne po naprawie, wymianie elementów, zmianie paliwa, nastaw zabezpieczeń, miejsca zainstalowania lub eksploatującego
- Kamień kotłowy i korozja to najczęstsze powody uwag inspektora przy rewizji wewnętrznej; zapobiega im zmiękczanie, odgazowanie i korekta chemiczna wody kotłowej
Które kotły podlegają dozorowi technicznemu
Rodzaje urządzeń objętych dozorem określa rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu, a warunki badań rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 17 grudnia 2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych (Dz.U. 2022 poz. 68), które obowiązuje od 27 stycznia 2022 r. i zastąpiło przepisy z 2003 r. Według informacji Urzędu Dozoru Technicznego dozorowi podlegają:
- kotły parowe o pojemności powyżej 2 dm³ i ciśnieniu nominalnym powyżej 0,5 bar
- kotły wodne o pojemności powyżej 2 dm³ i temperaturze wody powyżej 110 °C
- kotły cieczowe o temperaturze do 110 °C, czyli typowe kotły grzewcze, z formą dozoru zależną od mocy i typu
- zbiorniki ciśnieniowe współpracujące z kotłownią, na przykład zbiorniki sprężonego powietrza i naczynia przeponowe powyżej progów z rozporządzenia
Dozorowi nie podlegają kotły w układach otwartych ani przepływowe gazowe podgrzewacze wody, w których woda jest ogrzewana tylko przy otwartym zaworze czerpalnym.
Od jakiej mocy kotłownia podlega pod UDT: formy dozoru
Dozór uproszczony obejmuje kotły paleniskowe (gazowe, olejowe, na paliwo stałe) o temperaturze do 110 °C i mocy do 70 kW, kotły kondensacyjne do 100 kW oraz pojemnościowe podgrzewacze wody do 300 l i temperatury poniżej 100 °C. Takich urządzeń nie rejestruje się w UDT, nie mają badań okresowych ani decyzji zezwalającej. Kotły cieczowe do 110 °C o mocy powyżej 70 kW, a kondensacyjne powyżej 100 kW, są pod dozorem pełnym: rejestracja, badanie odbiorcze i badania okresowe co 2 lata. Kotły parowe o ciśnieniu powyżej 0,5 bar i kotły wodne o temperaturze powyżej 110 °C również podlegają dozorowi pełnemu, z rewizjami i próbami w terminach z rozporządzenia.
Dozór pełny obejmuje czynności kontrolne przy wytwarzaniu, eksploatacji i naprawach urządzenia. Dozór ograniczony obejmuje pełny zakres przy wytwarzaniu i część czynności przy eksploatacji. Dozór uproszczony dotyczy tylko wytwarzania: urządzenie nie jest rejestrowane, nie dostaje decyzji i nie ma badań okresowych, co nie zwalnia użytkownika z przeglądów wymaganych przez producenta i przepisy budowlane.
Jak często wykonywać badania UDT w kotłowni
Dla urządzeń pod dozorem pełnym rozporządzenie określa trzy rodzaje badań okresowych i ich terminy liczone od decyzji zezwalającej na eksploatację:
Rewizja zewnętrzna to kontrola kotła w ruchu: osprzętu zabezpieczającego, armatury, dokumentacji i kwalifikacji obsługi; wykonuje się ją co rok. Rewizja wewnętrzna to oględziny ścianek, spawów i powierzchni ogrzewalnych po opróżnieniu i oczyszczeniu kotła: dla typowych kotłów parowych i wodnych powyżej 110 °C co 3 lata, dla największych jednostek (parowe od 100 t/h, wodne powyżej 60 MW) co 5 lat. Próba ciśnieniowa jest próbą hydrauliczną wodą o temperaturze 10-50 °C, wykonywaną co 6 lat, a dla największych kotłów co 10 lat.
Kotły cieczowe do 110 °C pod dozorem pełnym mają badania okresowe co 2 lata. Dokładne terminy dla poszczególnych rodzajów urządzeń są w załączniku do rozporządzenia; inspektor podaje kolejny termin w protokole, a eksploatujący wpisuje go do księgi rewizyjnej. Przed rewizją wewnętrzną kocioł trzeba opróżnić, wychłodzić, oczyścić z kamienia i osadów, otworzyć włazy i zapewnić oświetlenie.
Jak przebiega odbiór i kontrola UDT
- eksploatujący składa do oddziału UDT pisemny wniosek z dwoma kompletami dokumentacji: opis techniczny, deklaracja zgodności CE, rysunek konstrukcyjny z grubościami ścianek i materiałami, schemat instalacji z osprzętem zabezpieczającym, plan usytuowania, dobór zaworów bezpieczeństwa, instrukcja eksploatacji
- inspektor uzgadnia termin, sprawdza stan techniczny, wyposażenie i oznakowanie, wykonuje próby i sporządza protokół
- oddział UDT wydaje decyzję zezwalającą na eksploatację; od jej daty liczą się terminy badań okresowych
- przy badaniach okresowych inspektor sprawdza dodatkowo zaświadczenia kwalifikacyjne osób obsługujących i konserwujących
- o każdym niebezpiecznym uszkodzeniu lub wypadku eksploatujący zawiadamia UDT niezwłocznie; eksploatacja urządzenia pod dozorem pełnym bez decyzji jest zagrożona grzywną
Kiedy potrzebne jest badanie doraźne
Badanie doraźne eksploatacyjne wykonuje się na wniosek eksploatującego między badaniami okresowymi, gdy zmieniły się warunki pracy urządzenia:
- zmiana miejsca zainstalowania kotła lub zbiornika
- naprawa albo wymiana elementów ciśnieniowych
- zmiana nastaw osprzętu zabezpieczającego
- zmiana rodzaju paliwa albo charakterystyki urządzeń zasilających
- zmiany w instalacji współpracującej, które wpływają na urządzenie
- stwierdzone nieszczelności lub uszkodzenia ścianek
- zmiana eksploatującego, jeśli zmieniają się warunki eksploatacji
Osobno wykonuje się badania doraźne kontrolne z inicjatywy UDT i badania powypadkowe po niebezpiecznym uszkodzeniu.
Co ma woda do wyniku rewizji UDT
Rewizja wewnętrzna jest oceną powierzchni ogrzewalnych, a te niszczy woda, nie płomień. Kamień kotłowy z twardej wody izoluje ścianki i prowadzi do przegrzań, wybrzuszeń i pęknięć; tlen i dwutlenek węgla rozpuszczone w wodzie zasilającej powodują korozję wżerową; zbyt niskie pH i chlorki niszczą stal pod osadami. Inspektor, który znajdzie grubą warstwę kamienia lub wżery, wpisuje uwagi, skraca termin kolejnego badania albo wstrzymuje eksploatację. Dlatego przygotowanie wody kotłowej jest częścią dozoru w praktyce, choć nie figuruje w protokole jako osobna pozycja.
Przygotowanie wody dla kotłowni obejmuje trzy elementy: zmiękczanie (w kotłach parowych zwykle w układzie dwukolumnowym, żeby miękka woda była dostępna bez przerw), odgazowanie termiczne lub chemiczne wiązanie tlenu oraz korektę chemiczną: dozowanie inhibitorów korozji, korektę pH i kontrolę zasolenia przez odsalanie. W realizacji dla zakładu przemysłowego, w którym woda zasilała kotłownię, KLARSAN zbudował stację o wydajności 15 m³/h: trzy odżelaziacze po 5 m³/h, zmiękczacz 5 m³/h i zbiornik hydroforowy o pojemności około 10 m³. W innym zakładzie układ grzewczy chroni dwustopniowe zmiękczanie 5 m³/h z korektą pH, a centralne zmiękczacze przemysłowe do pracy ciągłej o wydajności około 4 m³/h zabezpieczają instalację przed kamieniem kotłowym.
Najczęstsze pytania o UDT w kotłowni
Czy kotłownia gazowa w domu podlega pod UDT?
Domowy kocioł gazowy do 70 kW, a kondensacyjny do 100 kW, jest pod dozorem uproszczonym: nie zgłasza się go do UDT i nie ma badań okresowych. Obowiązują natomiast coroczne przeglądy instalacji gazowej i przewodów kominowych z prawa budowlanego oraz przeglądy serwisowe wymagane przez producenta.
Co ile lat jest badanie UDT kotła parowego?
Dla typowego kotła parowego pod dozorem pełnym: rewizja zewnętrzna co rok, rewizja wewnętrzna co 3 lata, próba ciśnieniowa co 6 lat. Kotły o wydajności od 100 t/h mają rewizję wewnętrzną co 5 lat i próbę co 10 lat. Termin kolejnego badania jest w protokole i księdze rewizyjnej.
Czy zbiornik hydroforowy w kotłowni podlega dozorowi?
Zależy od iloczynu ciśnienia i pojemności oraz rodzaju czynnika; progi określa rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. Zbiorniki sprężonego powietrza i większe naczynia ciśnieniowe zwykle podlegają, małe hydrofory domowe nie. W razie wątpliwości oddział UDT kwalifikuje urządzenie na podstawie tabliczki znamionowej i dokumentacji.
Jak przygotować kocioł do rewizji wewnętrznej?
Kocioł trzeba wyłączyć, wychłodzić, opróżnić, odciąć od instalacji, otworzyć włazy i wyczyścić powierzchnie z kamienia i sadzy, a przy próbie ciśnieniowej napełnić wodą o temperaturze 10-50 °C. Jeśli po czyszczeniu widać wżery lub wybrzuszenia, przed badaniem warto zlecić ocenę i naprawę, bo inspektor może wstrzymać eksploatację.
Dobór urządzeń do przygotowania wody kotłowej
Zaczynamy od analizy wody zasilającej i wymagań producenta kotła, dobieramy zmiękczanie, odgazowanie i korektę chemiczną do wydajności kotłowni, a następnie wykonujemy montaż i serwis z kontrolą parametrów wody między badaniami UDT. Szczegóły w artykułach o wymaganiach dla wody kotłowej, o inhibitorach korozji i o przygotowaniu kotłowni do sezonu. Dane kotłowni możesz przekazać przez stronę o przemysłowych stacjach uzdatniania wody.
