Baza wiedzy

Dozowanie środków chemicznych - na czym polega?

W tym artykule
  1. W skrócie
  2. Co powinien kontrolować układ dozowania?
  3. Z czego składa się zestaw dozujący?
  4. Jak sterować dozowaniem środków chemicznych?
  5. Jak dobrać dawkę i wydajność pompy?
  6. Najczęstsze pytania o dozowanie środków chemicznych
  7. Dobór urządzeń do dozowania środków chemicznych

Dozowanie środków chemicznych polega na podawaniu ustalonej ilości preparatu do wody, w odpowiednim miejscu i czasie. Pompa musi dostarczać tę ilość przy zmiennym poborze i rzeczywistym ciśnieniu instalacji. O efekcie decydują też stężenie roztworu, mieszanie i sposób sterowania. Dlatego zestaw dozujący dobiera się jako cały układ, od zbiornika preparatu po pomiar kontrolny.

W skrócie

  • Pompę dobiera się do preparatu, wymaganego ciśnienia i całego zakresu poboru. Duża wydajność maksymalna nie wystarczy, jeśli układ ma również podawać małe ilości
  • Przeliczenie 1 mg/l = 1 g/m³ pomaga wyznaczyć ilość środka dla danego przepływu, ale trzeba przy tym rozróżnić dawkę produktu handlowego i substancji czynnej
  • Dozowanie proporcjonalne reaguje na przepływ wody, a regulacja według pH na jej odczyn. Wodomierz nie zastępuje pomiaru efektu chemicznego
  • Przy stałej wydajności pompy wzrost przepływu zmniejsza dawkę na jednostkę wody, dlatego utrzymanie proporcji wymaga odpowiedniego sterowania
  • Punkt dozowania i miejsce pomiaru trzeba rozdzielić tak, aby preparat zdążył się wymieszać i zadziałać przed oceną wyniku
  • Podczas rozruchu sprawdza się rzeczywistą ilość podawanego środka oraz reakcję na brak przepływu, preparatu lub sygnału. Sama praca pompy nie potwierdza skutecznego dozowania

Co powinien kontrolować układ dozowania?

Pojemnik ubywa, pompa pracuje, a pH nadal odbiega od założenia. Taka sytuacja nie musi oznaczać złego preparatu. Przyczyną może być zmienny przepływ, inne stężenie roztworu, niewłaściwe mieszanie albo błąd pomiaru. Dlatego dozowanie trzeba oceniać jako cały układ.

Najpierw określa się zadanie: korektę pH, podawanie antyskalantu, inhibitora, biocydu lub innego środka przewidzianego dla procesu. Następnie ustala się, od czego powinna zależeć jego ilość. Może to być objętość przepływającej wody, wynik pomiaru albo zaplanowany cykl technologiczny.

Dozowanie stosuje się także przy koagulacji i flokulacji, czyli procesach pomagających łączyć drobne zanieczyszczenia w większe skupiska. Powstałe skupiska wymagają następnie oddzielenia, na przykład przez sedymentację lub filtrację. Samo podanie preparatu nie kończy więc uzdatniania.

Nie należy utożsamiać częstotliwości pracy pompy z dawką otrzymywaną przez wodę. Zmiana poboru przy niezmiennym podawaniu preparatu zmienia proporcję. Znaczenie ma także to, czy pompa tłoczy koncentrat, czy roztwór roboczy o określonym stężeniu.

Warto rozdzielić dwie decyzje. Program korekty chemicznej określa, jaki efekt i jakim środkiem chcemy osiągnąć. Projekt dozowania ustala, jak podać ten środek powtarzalnie i jak kontrolować proces. Dobra pompa nie naprawi błędnego doboru chemii.

Z czego składa się zestaw dozujący?

Podstawą jest zbiornik lub opakowanie preparatu, układ ssawny, pompa, przewód tłoczny i punkt wprowadzenia środka. Zależnie od zadania dochodzą mieszadło, armatura zabezpieczająca, czujniki i sterownik. Konfigurację dobiera się do cieczy oraz warunków instalacji.

Pompa musi podać potrzebną ilość przy rzeczywistym ciśnieniu w punkcie dozowania. Ważny jest również dolny zakres pracy. Urządzenie dobrane wyłącznie z dużym zapasem wydajności może nie odpowiadać wymaganiom przy małym poborze wody. Zakres regulacji należy sprawdzić w dokumentacji konkretnego modelu.

Materiały mają kontakt z preparatem o określonym stężeniu i temperaturze. Dotyczy to membrany pompy, uszczelnień, zaworów, przewodów oraz zbiornika. Ogólna deklaracja „odporność chemiczna” nie zastępuje sprawdzenia zgodności z daną substancją.

Punkt wprowadzenia powinien zapewniać warunki wymagane przez proces. Środek musi dotrzeć do właściwego miejsca, wymieszać się i mieć czas na działanie przed oceną efektu. Pomiar wykonany zbyt blisko dozowania może opisywać lokalną porcję preparatu zamiast reprezentatywnej wody.

Osprzęt dobiera się również do ryzyka cofania cieczy, niekontrolowanego przepływu i zmian ciśnienia. Nie ma jednego identycznego zestawu zaworów dla wszystkich instalacji. Projekt powinien wskazywać wymagane zabezpieczenia i sposób ich obsługi.

Jak sterować dozowaniem środków chemicznych?

Tryb sterowania powinien odpowiadać temu, co zmienia się w procesie. Prosty układ może być wystarczający przy stabilnych warunkach. Gdy przepływ lub jakość wody się zmieniają, trzeba określić, na jaką informację ma reagować pompa.

Podawanie ze stałą wydajnością

Pompa dozująca może pracować z ustaloną wydajnością w warunkach, dla których wyznaczono dawkę. Takie rozwiązanie wymaga przewidywalnego procesu i odpowiedniego powiązania z pracą instalacji. Nie powinno podawać środka poza warunkami dopuszczonymi w projekcie.

Jeśli przepływ wody maleje, niezmienione podawanie chemii zwiększa jej ilość przypadającą na jednostkę wody. Przy wzroście przepływu dzieje się odwrotnie. Z tego powodu stałe ustawienie nie oznacza stałego stężenia w zmiennie pracującym układzie.

Dozowanie proporcjonalne do przepływu

Zestaw dozujący może otrzymywać sygnał z wodomierza lub przepływomierza. Ilość podawanego środka zależy wtedy od ilości przepływającej wody. Podczas uruchomienia ustala się zależność między sygnałem pomiarowym a wydajnością pompy. Kontrola rzeczywistej dawki pozwala sprawdzić, czy nastawa odpowiada założeniom doboru.

Ten sposób pomaga utrzymać zadaną proporcję, ale sam nie mierzy efektu chemicznego. Jeśli zmieni się zapotrzebowanie wody na preparat, ta sama proporcja może nie wystarczyć. Trzeba też sprawdzić zakres pomiaru przepływu i poprawne przeliczenie sygnału na wydajność pompy.

Regulacja na podstawie pomiaru

Układ korekty chemicznej może reagować na mierzony parametr, na przykład pH. Sterownik porównuje wynik z nastawą i odpowiednio zmienia dozowanie. Rozwiązanie wymaga właściwego umiejscowienia czujnika oraz oceny czasu między podaniem środka a zmianą wskazania.

Zbyt szybka reakcja na opóźniony pomiar może powodować przekraczanie celu i wahania. Zabrudzony albo nieskalibrowany czujnik może z kolei przekazywać błędną informację. Automatyka powinna uwzględniać granice pracy i reakcję na niewiarygodny sygnał.

Dozowanie porcjowe lub okresowe

Zestawy do podawania preparatu w cyklu stosuje się wtedy, gdy wymaga tego proces i instrukcja produktu. Dawka może odnosić się do określonej partii wody albo etapu pracy. Trzeba znać objętość, warunki mieszania oraz sposób zakończenia cyklu.

Sam zegar nie potwierdza osiągnięcia celu. Harmonogram musi uwzględniać to, co faktycznie dzieje się w instalacji. Nie należy automatycznie przenosić programu z innego obiegu ani zmieniać trybu stosowania preparatu bez sprawdzenia jego dokumentacji.

Jak dobrać dawkę i wydajność pompy?

Punktem wyjścia są wymagania procesu i dokumentacja konkretnego preparatu. Potrzebne są jego stężenie, właściwości oraz dopuszczony sposób stosowania. Przy korekcie pH samo wskazanie odczynu może nie wystarczyć do wyznaczenia dawki: znaczenie ma także reakcja badanej wody na dodatek środka.

Następnie dawkę przelicza się na ilość cieczy, którą ma podać pompa przy minimalnym i maksymalnym przepływie. Trzeba pilnować jednostek oraz odróżniać ilość produktu handlowego od ilości substancji czynnej. Zmiana rozcieńczenia wymaga sprawdzenia przeliczeń, nawet jeśli ustawienia urządzenia pozostają takie same.

Przydatne przeliczenie to 1 mg/l = 1 g/m³. Wynika z tego, że 1 m³ zawiera 1000 l, a 1 g to 1000 mg. Dawka wyrażona w g/m³ pomnożona przez przepływ w m³/h daje masę dozowanego składnika w g/h. Dopiero znajomość jego stężenia w roztworze pozwala obliczyć potrzebne l/h pompy. Jest to sposób przeliczenia jednostek, nie zalecenie dawki dla konkretnego środka.

Dobór uwzględnia ciśnienie, lepkość i inne właściwości cieczy istotne dla pompowania. Wydajność należy potwierdzić podczas uruchomienia, w warunkach określonych dla instalacji. Wskazanie nastawy jest informacją o sterowaniu, a nie niezależnym pomiarem ilości podanego środka.

Przykładem zastosowania jest układ przygotowania wody lodowej z 2021 r. Oprócz filtracji i zmiękczania zastosowaliśmy tam dozowanie inhibitora korozji i biocydu. Dwie części stacji miały wydajności 2 m³/h i 3 m³/h. Publiczny opis pokazuje zakres technologii, ale nie podaje dawek - nie należy ich wyprowadzać z samej wydajności stacji.

Co sprawdzić przy uruchomieniu i podczas pracy?

Odbiór powinien obejmować rzeczywistą pracę, a nie tylko włączenie pompy. Należy potwierdzić podawanie środka, poprawność sygnałów i wynik procesu. Osobno sprawdza się zachowanie instalacji w stanach, dla których przewidziano alarm lub zatrzymanie.

  • Czy ilość podawanego preparatu odpowiada nastawie w wymaganym zakresie pracy
  • Czy układ reaguje zgodnie z projektem na brak przepływu, niski poziom środka i utratę sygnału
  • Czy pomiar odbywa się w reprezentatywnym miejscu po wymaganym wymieszaniu
  • Czy obsługa zna sposób kontroli, uzupełniania preparatu i postępowania po alarmie
  • Czy wyniki i zmiany ustawień są zapisywane, aby można było ocenić dalszą pracę

Automatyczne dozowanie może ograniczyć ręczne czynności, ale pozostawia zadania eksploatacyjne. Należą do nich przeglądy, kontrola zapasu i jakości preparatu oraz obsługa czujników. Zakres i częstotliwość wynikają z dokumentacji i warunków obiektu.

Najczęstsze pytania o dozowanie środków chemicznych

Czy jedna pompa nadaje się do każdego preparatu?

Nie. Trzeba sprawdzić zgodność materiałową, wydajność, ciśnienie i właściwości cieczy. Również zmiana stężenia lub temperatury może wymagać ponownej oceny doboru.

Czy wodomierz zastępuje pomiar pH?

Nie. Wodomierz informuje o ilości wody, a czujnik pH o jej odczynie. Sterowanie proporcjonalne do przepływu i regulacja według pH mogą pełnić różne funkcje w projekcie.

Czy układ automatyczny wymaga kalibracji?

Tak, wymaga sprawdzania pomiarów i rzeczywistego podawania zgodnie z dokumentacją. Błędny sygnał może prowadzić do błędnej dawki mimo poprawnej pracy sterownika. Zakres kontroli ustala się dla użytych urządzeń i procesu.

Od czego zależy koszt zestawu dozującego?

Od preparatu, ciśnienia, zakresu wydajności, sposobu sterowania i wymaganych zabezpieczeń. Wycena po analizie powinna obejmować także czujniki, osprzęt, uruchomienie oraz obsługę. Cena samej pompy nie opisuje kosztu kompletnego układu.

Dobór urządzeń do dozowania środków chemicznych

W KLARSAN zaczynamy od celu dozowania, danych instalacji i analizy wody we własnym laboratorium. Zależnie od zadania potrzebna jest wizja lokalna; testy na złożach dotyczą ewentualnych etapów filtracji. Ustalamy konfigurację technologiczną, a następnie zakres montażu, rozruchu i serwisu.

Jeśli określasz dopiero zakres uzdatniania, pomocny będzie przegląd systemów przemysłowych. Przed zapytaniem o układ do kontroli mikrobiologii możesz przeczytać także poradnik o rodzajach i zastosowaniu biocydów. Aby rozpocząć dobór, opisz zadanie dozowania i warunki pracy. Podaj preparat, jeśli jest już wybrany, przepływ, ciśnienie oraz dostępne sygnały sterujące; brakujące dane ustalimy przed projektem.

Nasze realizacje