W tym artykule
Inhibitor korozji to związek chemiczny dozowany do wody w małym stężeniu, który tworzy na metalu warstwę ochronną albo usuwa z wody czynnik powodujący korozję, i dzięki temu spowalnia niszczenie instalacji kilkukrotnie lub kilkunastokrotnie. Dzieli się je według mechanizmu na anodowe, katodowe i adsorpcyjne (mieszane) oraz według zastosowania na preparaty do instalacji grzewczych, parowych, chłodniczych i do wody pitnej. Inhibitor nie naprawia skorodowanej instalacji i działa tylko wtedy, gdy jest stale obecny w wymaganym stężeniu, dlatego dobiera się go do analizy wody i materiałów instalacji, a dozowanie kontroluje pomiarami.
W skrócie
- Korozja w instalacji wodnej jest procesem elektrochemicznym: na anodzie metal rozpuszcza się, na katodzie redukuje się tlen. Inhibitor blokuje jedną z tych reakcji albo obie
- Anodowe (azotyny, molibdeniany, ortofosforany, krzemiany) tworzą warstwę pasywną, ale niedodozowane przyspieszają korozję wżerową. Inhibitory katodowe (sole cynku, polifosforany) są bezpieczniejsze przy niedoborze, lecz słabsze. Inhibitory adsorpcyjne (aminy, azole) osłaniają metal filmem organicznym
- Do kotłów parowych stosuje się pochłaniacze tlenu (np. siarczyn sodu) i lotne aminy chroniące rurociągi kondensatu. Do obiegów chłodniczych stosuje się mieszanki fosforanowo-cynkowe z azolami dla miedzi, a do wody pitnej wyłącznie preparaty z atestem higienicznym
- W zamkniętych instalacjach grzewczych wytyczne VDI 2035 zalecają pH 8,2-10 dla stali i do 8,5 przy elementach aluminiowych oraz niską przewodność. Inhibitor uzupełnia te warunki, nie zastępuje ich
- Skuteczność zależy od czystej powierzchni, stałego stężenia i kontroli: pomiar stężenia inhibitora, pH, przewodności, żelaza i miedzi w wodzie obiegowej
Dlaczego instalacje wodne korodują
Korozja stali w wodzie jest reakcją elektrochemiczną między metalem a wodą jako elektrolitem. Na anodzie żelazo przechodzi do roztworu jako jony, na katodzie tlen rozpuszczony w wodzie jest redukowany; produktem są tlenki i wodorotlenki żelaza, czyli rdza. Szybkość tego procesu zwiększają:
- tlen i dwutlenek węgla rozpuszczone w wodzie, dostające się z uzupełnianiem wody, przez naczynia otwarte i nieszczelności
- niskie pH, chlorki i siarczany, które niszczą warstwy ochronne i sprzyjają wżerom
- wysoka temperatura i duża prędkość przepływu (korozja erozyjna) albo zastój (korozja pod osadami)
- połączenia różnych metali, np. stali i miedzi, tworzące ogniwa galwaniczne
- biofilm i bakterie redukujące siarczany, które powodują korozję mikrobiologiczną w obiegach chłodniczych
Skutkiem są nie tylko przecieki. Produkty korozji krążą w wodzie, osadzają się w wymiennikach i na dnie kotła, obniżają wydajność wymiany ciepła i zatykają armaturę. Pod osadem powstają kolejne ogniska, więc korozja przyspiesza sama siebie. W kotle parowym wżery tlenowe potrafią przebić ściankę rury w ciągu jednego sezonu.
Jak działa inhibitor korozji
Inhibitor działa na jeden z trzech sposobów: tworzy na powierzchni metalu cienką, szczelną warstwę tlenków lub soli (pasywacja), przylega do metalu jako film organiczny odgradzający go od wody (adsorpcja) albo usuwa z wody czynnik korozyjny, najczęściej tlen (pochłaniacze tlenu). Warstwa ochronna zużywa się i jest przerywana przez przepływ, dlatego inhibitor musi być obecny w wodzie stale, w stężeniu podanym przez producenta. Preparat dobiera się do materiałów instalacji: stal czarna, stal ocynkowana, miedź, mosiądz i aluminium wymagają innych składników, a mieszanka do układu z kilkoma metalami zawiera kilka substancji naraz.
Rodzaje inhibitorów korozji według mechanizmu
- Anodowe (pasywujące): azotyny, molibdeniany, ortofosforany i krzemiany tworzą warstwę tlenków na anodzie i blokują roztwarzanie metalu. Przy zbyt małym stężeniu chronią tylko część powierzchni i przyspieszają korozję wżerową, dlatego wymagają stałej kontroli dawki
- Katodowe: sole cynku, polifosforany i węglany wapnia wytrącają osad na katodzie i hamują redukcję tlenu. Są słabsze od anodowych, ale bezpieczne przy niedoborze; polifosforany rozkładają się w wysokiej temperaturze
- Adsorpcyjne (mieszane, organiczne): aminy, azole (benzotriazol, tolilotriazol) i fosfoniany przylegają do metalu i tworzą film, który izoluje go od wody. Wymagają czystej powierzchni; azole są konieczne przy miedzi i mosiądzu
- Pochłaniacze tlenu: siarczyn sodu i związki organiczne (np. DEHA, kwas askorbinowy) wiążą tlen rozpuszczony w wodzie kotłowej. Dawkę ustala się do zawartości tlenu po odgazowaniu, bo nadmiar podnosi zasolenie
- Lotne (aminy neutralizujące i filmujące): morfolina, cykloheksyloamina i aminy filmujące przechodzą z parą do kondensatu i chronią rurociągi kondensatu. W parze mającej kontakt z żywnością wolno stosować tylko preparaty z odpowiednim dopuszczeniem
Inhibitory korozji według rodzaju instalacji
Instalacje grzewcze zamknięte
W zamkniętym obiegu centralnego ogrzewania tlen dostaje się głównie z wodą uzupełniającą, więc podstawą ochrony jest woda zmiękczona lub zdemineralizowana, szczelny układ i właściwe pH. Wytyczne VDI 2035 zalecają pH 8,2-10 dla instalacji stalowych i do 8,5, gdy w układzie jest aluminium. Inhibitor do CO to zwykle mieszanka molibdenianowo-azolowa lub fosforanowa z buforem pH, dozowana jednorazowo po napełnieniu i uzupełniana po każdym spuszczeniu wody. Kontrola raz w sezonie: stężenie inhibitora testem producenta, pH, przewodność i zawartość żelaza.
Kotły parowe i sieci kondensatu
W kotle parowym największym wrogiem jest tlen: nawet 0,02 mg/l tlenu w wodzie zasilającej wystarcza do korozji wżerowej rur. Dlatego woda jest odgazowywana termicznie, a resztę tlenu wiąże pochłaniacz dozowany w sposób ciągły. Rurociągi kondensatu niszczy dwutlenek węgla uwalniany z wodorowęglanów, który tworzy w kondensacie kwas węglowy; chronią je lotne aminy neutralizujące i filmujące, przechodzące z parą do kondensatu. Wymagania dla wody zasilającej i kotłowej opisuje norma PN-EN 12953-10, a producent kotła podaje wartości graniczne w dokumentacji.
Obiegi chłodnicze i woda lodowa
W obiegach otwartych i półotwartych woda odparowuje, a sole się zatężają, więc do korozji dochodzą kamień i mikroorganizmy. Program kondycjonowania łączy inhibitor korozji (fosforany, cynk, azole do miedzi), antyskalant przeciw osadom i biocyd przeciw biofilmowi, a dozowanie steruje się od przewodności i odsalania. W realizacji z 2021 r. w zakładzie w Bilczy KLARSAN przygotował wodę wodociągową do półotwartego układu wody lodowej: filtracja mechaniczna, zmiękczanie w układzie dwukolumnowym Twin Alternating oraz dozowanie inhibitora korozji i biocydu, dla przepływów 2 i 3 m³/h. W innym zakładzie dwa przemysłowe zmiękczacze pracujące całą dobę i układ dozowania inhibitorów oraz biocydów chronią obieg chłodniczy o wydajności 2 m³/h.
Instalacje wody pitnej i użytkowej
W wodzie przeznaczonej do spożycia wolno stosować wyłącznie preparaty dopuszczone do kontaktu z wodą pitną, z atestem higienicznym, najczęściej na bazie ortofosforanów lub krzemianów, w dawkach określonych w dopuszczeniu. Ich zadaniem jest ochrona rur stalowych i ocynkowanych oraz ograniczenie wypłukiwania metali, na przykład ołowiu ze starych instalacji. Dozowanie odbywa się proporcjonalnie do przepływu, przez pompę dozującą sterowaną wodomierzem impulsowym.
Jak dobrać i dozować inhibitor korozji
Dobór zaczyna się od analizy wody i inwentaryzacji materiałów, a nie od katalogu preparatów. Potrzebne są:
- analiza wody uzupełniającej i obiegowej: pH, przewodność, twardość, zasadowość, chlorki, siarczany, tlen, żelazo, miedź
- materiały instalacji i wymienników: stal czarna, ocynk, miedź, mosiądz, aluminium, tworzywa
- rodzaj obiegu: zamknięty, półotwarty, otwarty; temperatura i ciśnienie pracy; wielkość uzupełniania i odsalania
- istniejące osady i produkty korozji, bo inhibitor działa na czystej powierzchni: skorodowaną instalację najpierw się płucze i czyści chemicznie
- ograniczenia: kontakt z żywnością, odprowadzanie odsolin do kanalizacji, zgodność z innymi preparatami (biocyd, antyskalant)
Dozowanie prowadzi się pompą dozującą w zestawie dozującym ze zbiornikiem preparatu i sterowaniem od wodomierza impulsowego lub czujnika, tak żeby stężenie było stałe niezależnie od uzupełniania. Niedodozowanie inhibitora anodowego jest groźniejsze niż jego brak, bo koncentruje korozję w nielicznych wżerach. Kontrola: stężenie inhibitora zestawem testowym producenta, pH i przewodność co tydzień w obiegach otwartych, co sezon w zamkniętych; roczny bilans żelaza w wodzie obiegowej pokazuje, czy ochrona działa.
Najczęstsze pytania o inhibitory korozji
Czy inhibitor korozji usuwa istniejącą rdzę?
Nie. Inhibitor zapobiega korozji i spowalnia jej postęp, ale nie odbudowuje ścianek. Skorodowaną lub zakamienioną instalację najpierw płucze się i czyści chemicznie, naprawia uszkodzenia, a dopiero potem wprowadza ochronę.
Czy inhibitor zastąpi zmiękczanie wody?
Nie. Inhibitor korozji nie usuwa twardości, a kamień kotłowy sam wywołuje korozję pod osadami. W kotłowniach i obiegach chłodniczych zmiękczanie lub demineralizacja są podstawą, a inhibitor i antyskalant uzupełniają ochronę.
Czy inhibitory korozji są bezpieczne dla wody pitnej?
Tylko preparaty dopuszczone do kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia, z atestem higienicznym i w dawkach z dopuszczenia. Preparatów przemysłowych, np. z azotynami lub molibdenianami, nie wolno dozować do wody pitnej.
Ile kosztuje ochrona instalacji inhibitorem?
Koszt zależy od wielkości obiegu i uzupełniania wody, rodzaju preparatu, sposobu dozowania (ręczne, pompa dozująca ze sterowaniem) i zakresu kontroli. Program dla obiegu chłodniczego z inhibitorem, antyskalantem i biocydem wycenia się po analizie wody i bilansie obiegu.
Dobór inhibitora korozji do instalacji
Wykonujemy analizę wody uzupełniającej i obiegowej, oceniamy materiały i stan instalacji, dobieramy preparat ze środków chemicznych do wody przemysłowej razem z zestawem dozującym, a następnie prowadzimy serwis z kontrolą stężeń. Powiązane tematy: biocydy, antyskalanty, parametry wody kotłowej i biofilm w obiegach chłodniczych. Dane obiegu możesz przekazać przez stronę o przemysłowych stacjach uzdatniania wody.


